ΤΟ ΔΑΣΟΣ ΠΕΡΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΚΟΣΜΟ
ΚΑΙ
Ο ΠΡΩΤΟΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΣ ΤΟΥ FANTASY

Παντελής Γιαννουλάκης 

H πρώτη Fantasy νουβέλα που γράφτηκε ποτέ, είναι το The Wood Beyond The World (Το Δάσος Πέρα Από Τον Κόσμο), του William Morris.
Είναι το πρώτο Fantasy όλων, η αρχή του μεγάλου ντόμινο φαντασίας. O William Morris.
Όλοι οι άλλοι πρωτοπόροι, ο Dunsany, o Cabell, o Eddison, ο Tolkien, o Howard, o Leiber, o Pratt, κ.ά., είναι διάδοχοι και απόγονοι αυτού του μεγάλου πρωτοτύπου.

Κατά την νεανική μου ηλικία, όταν γοητεύτηκα από το Fantasy, αόριστα ήξερα ότι ο πατέρας του είδους ήταν ο Lord Dunsany (Pegana, κλπ). Αντίστοιχα, οι περισσότεροι νόμιζαν (και το νομίζουν ακόμη) ότι η πατρότητα ανήκει στον J. R. R. Tolkien – ίσως επειδή το Lord of the Rings έγινε αποδεκτό ως μεγάλη κλασσική λογοτεχνία.
Αναλόγως, ως νέοι πιστεύαμε ότι το ρομαντικό είδωλό μας, ο Ιούλιος Βερν, ήταν ο πατέρας του Science Fiction – ενώ, φυσικά, η πατρότητα ανήκει στον H. G. Wells, και εν μέρει και στον Hugo Gernsback, (βλέπε και τα Βραβεία Hugo).
Στην ειδική μελέτη της Ιστορίας της Φανταστικής Λογοτεχνίας, πρέπει να καταδειχθεί και να κατοχυρωθεί, ότι το λογοτεχνικό είδος του Fantasy, ξεκίνησε με τον William Morris, και με το έργο του The Wood Beyond The World.
Στην ουσία, το Fantasy επινοήθηκε από αυτόν.

Με τον όρο Fantasy, εννοούμε μία ιστορία αναζήτησης, περιπέτειας ή πολέμου, με φόντο μία επινοημένη ιστορική εποχή και έναν ολόκληρο κόσμο της φαντασίας του συγγραφέα.

Όλα τα είδη λογοτεχνικής φαντασίας έχουν τον ιδρυτή τους και το ιδρυτικό τους έργο. Για παράδειγμα, τo Horror Story ανιχνεύεται πίσω στον Horace Walpole, ο οποίος ίδρυσε το Gothic, με την νουβέλα του The Castle of Otranto, το 1764.
To είδος Lost Races, στην ουσία ένα υπο-είδος του Adventure Fiction (στο οποίο ανήκει αυθεντικά και ο Ιούλιος Βερν), ξεκίνησε από τον H. Rider Haggard, με την νουβέλα του, She.
…Πριν από τον William Morris, προηγήθηκαν πολλοί συγγραφείς που έγραψαν Occult ή Mystical ή Rosicrucian ή Atlantean ή Arthurian Romances. Αλλά το Fantasy, όπως το ξέρουμε πλέον, αρχίζει με τον William Morris (1834 – 1896).

Ήταν ο πρώτος μεγάλος συγγραφέας που ανακάλυψε και εξερεύνησε τις δυνατότητες μίας ιστορίας μέσα σε έναν συνειδητά επινοημένο κόσμο, όπου η μαγεία λειτουργεί, και όπου μάγοι, ξωτικά, θεοί και τέρατα, μάγισσες και δράκοι, συνυπάρχουν σε ένα προσεκτικά οργανωμένο context μίας εξωπραγματικότητας.

Φυσικά, τα πολύ βασικά στοιχεία αυτού του είδους της Επικής ή Ηρωικής Φαντασίας, υπήρχαν στην Λογοτεχνία επί πολλούς αιώνες. (Άλλωστε, κατά την άποψη μου, είναι και η καταγωγή όλης της Λογοτεχνίας).
Όταν ο Βαβυλώνιος ήρωας Γκιλγκαμές σκότωσε τους ανθρώπους-δράκους για να μπει στο εσωτερικό του Όρους του Ήλιου – όταν ο Ηρακλής ταξίδεψε για τον Κήπο των Εσπερίδων – όταν ο Όμηρος έστειλε τον Οδυσσέα να ταξιδέψει στα φανταστικά νησιά της Καλυψώς και της Μάγισσας Κίρκης – όταν οι Μεσαιωνικοί συγγραφείς έστειλαν τον Parsifal ή τον Launcelot ή τον Amadis of Gaul, να ξεστρατίσουν πέρα από τον χάρτη σε περιοχές δικής τους επινόησης, σε μαγικές περιπέτειες – κ.ά. – εγκαθιδρύθηκαν τα βασικά στοιχεία του Heroic Fantasy.
Παρ’ όλα αυτά, αυτού του είδους η «φαντασία» δεν ερχόταν ευθέως σε αντίθεση με τους γνωστούς νόμους της εκάστοτε εποχής. Ήταν Φανταστική Λογοτεχνία, ναι, αλλά ήταν τελικά μία προέκταση μεγάλης κλίμακας αυτού που πιστευόταν ότι ήταν η πραγματικότητα.
Αλλά, αργότερα, οι μεγάλες και εύκολες υπερβολές των Ιταλών και των Ισπανών Romancers, συνδυασμένες με τις ονειροπόλες ρομαντικές Ιπποτικές περιπέτειες του Θερβάντες και τις χαοτικές μίξεις που επιχείρησε ο Spencer, είχαν ως αποτέλεσμα τον θάνατο της φανταστικής ιστορίας για δύο αιώνες. Και τα στοιχεία αυτά υποβαθμίστηκαν τελικά περιορισμένα σε μερικά δημοφιλή μικρά παραμύθια…
Κι έπειτα, ήρθε ο William Morris για να τα αναστήσει όλα αυτά, να τα αναπτύξει λογοτεχνικά και να τα ξαναφέρει στο προσκήνιο, με πρωτότυπες επινοήσεις.

Ο William Morris γεννήθηκε στις μέρες των μεγάλων αλλαγών, στον 19ο αιώνα…
Ο Θεός θεωρούνταν νεκρός, η Θρησκεία ήταν απλά ένα ευγενές κοινωνικό έθιμο, η Επιστήμη ήταν σε πλήρη επίθεση κατάκτησης του κόσμου, και η λεγόμενη Βιομηχανική Επανάσταση άλλαζε βίαια το πρόσωπο της γης, κατακλύζοντας τους ουρανούς με τους καπνούς των φουγάρων των νέων εργοστασίων, μαυρίζοντας τα πάντα, μετακινώντας αμέτρητες χιλιάδες χωρικών από τις φάρμες της υπαίθρου στα καταγώγια των σκοτεινών προαστίων των μεγαλουπόλεων.
Ο Morris αποστρεφόταν και μισούσε αυτό που συνέβαινε στην Αγγλία του: την χώρα που ήταν η “Other Eden, Demi-Paradise” του Shakespeare, πλέον βρωμισμένη και σκοτεινιασμένη από τα “Dark, Satanic Mills” του Blake.
Ονειρευόταν τις παλιές χρυσές εποχές, και ποθούσε να αναστηλώσει τις παλιές καλές παραδόσεις των χειροποίητων τεχνών και των κληρονομικών επαγγελμάτων.
Ήταν ένας πολιτικός Ουτοπιστής, επίσης, και προσπαθούσε να καβαλήσει το κύμα μεγάλων αλλαγών του Πνεύματος, ενάντια στην νέα εποχή του πλουτοκρατισμού, της τεχνολογικής μεγαλομανίας, της απαξίωσης και του υλισμού. (Π.χ. βλέπε το ιδιαίτερο έργο του, News From Nowhere…)

Όμως, οι Ουτοπικές αυτές του επιδιώξεις απέτυχαν, και άρχισε να επενδύει την καταπληκτική του ενέργεια στο να γίνει από μόνος του ο Άνθρωπος-Αναγέννηση: εξελισσόμενος στον πρώτο και μεγαλύτερο Designer της εποχής του, σχεδιάζοντας βιτρώ παραθύρων, ταπετσαρίες, αρχιτεκτονική, έπιπλα (π.χ. The Morris Chair), τοιχογραφίες, κοστούμια. Ασχολήθηκε με την Ζωγραφική, έκανε πίνακες, έκανε μοναδικές εικονογραφήσεις βιβλίων και διακοσμήσεις, σχεδίασε γραμματοσειρές και χειροποίητες στοιχειοθετήσεις, και τύπωνε τα δικά του βιβλία κατά την παράδοση των παλαιών μεσαιωνικών συντεχνιών.
Μαζί με αδελφές ψυχές, ίδρυσε το περίφημο Pre-Raphaelite Brotherhood, και το Προ-Ραφαηλιτικό Κίνημα που μεταμόρφωσε τις τέχνες της Βικτωριανής Εποχής.
Και άφησε ένα καθοριστικό αποτύπωμα στο Design και στο Decoration του 19ου αιώνα, και άνοιξε τον δρόμο για το κίνημα του Art Nouveau.
Και, σχεδόν σαν μία δεύτερη σκέψη ή σαν ένα πάρεργο, επινόησε την Fantasy νουβέλα!

Ο Morris ήταν ένας γίγαντας της λογοτεχνίας στην εποχή του, έγραψε ποίηση, μετέφρασε τα Επικά Σκανδιναβικά Sagas, και κατεύθυνε το γούστο του Βικτωριανού αναγνώστη προς τα αρχέγονα θαύματα της λογοτεχνίας των Βάρδων. Ως αφοσιωμένος Μεσαιωνιστής, αναζωπύρωσε το ενδιαφέρον για τα παλαιά ηρωικά Romances, και μάλιστα δοκίμασε να συγγράψει καινούρια, στο αρχαίο στυλ.
Το πρώτο του από αυτά, το The House of the Wolfings (1889), ήταν η ιστορία ευγενών Σαξώνων πολεμιστών που πολεμούσαν ενάντια στις Ρωμαϊκές Λεγεώνες που εισέβαλλαν στις πατρογονικές παρθένες ερημιές τους. Βέβαια, αυτές οι δοκιμές ήταν ελάχιστα κάτι παραπάνω από μία ιστορική νουβέλα, και όχι κάτι νέο, αφού ο Sir Walter Scott το είχε κάνει πριν καν γεννηθεί ο Morris…
Αλλά, προσεγγίζοντας το αριστούργημα, για μία άλλη νουβέλα, γύρισε την ιδέα στην δημιουργία ενός επινοημένου κόσμου Μεσαιωνικού τύπου. Και, βάζοντας την σε εφαρμογή, έγινε ο εφευρέτης του Heroic Fantasy.
Από μία άλλη πραγματικότητα, εμφανίστηκε στον κόσμο μας το The Wood Beyond The World.

Όταν ο νεαρός περιπλανώμενος ήρωας μας, ο Golden Walter, σαλπάρει από το λιμάνι της πόλης του Langton, ταξιδεύει μέσα σε έναν άγνωστο κόσμο μαγείας και μυστηρίου.
Ημιφωτισμένα σκιερά δάση στα οποία καραδοκούν παράξενα πλάσματα… Βροχερά λιβάδια και πράσινοι λόφοι όπου οι παλιές μαγείες επιβιώνουν από τους αρχαίους καιρούς… Ένας φρέσκος ροδαλός πρωινός κόσμος ζωγραφισμένος με τα λαμπερά και άχρονα χρώματα μίας περίτεχνης Μεσαιωνικής ταπετσαρίας, γεμάτος με παράξενες φιγούρες καλυμμένες με πέπλα και μοχθηρούς νάνους εχθρούς και παράδοξα απόκοσμα τέρατα….
Στα μονοπάτια του μπλέκεται τελικά με ένα περίεργο τρίο: ένα αβοήθητο αιχμάλωτο κορίτσι, μοχθηρά κακοποιημένο από έναν απαίσιο τερατόμορφο νάνο, που υπηρετεί μία αινιγματική και θεϊκά όμορφη γυναίκα, γνωστή μόνο με τον τίτλο The Mistress.
Καθώς περιπλανιέται μέσα σε αυτόν τον κόσμο του απέραντου δάσους, σε σκιερές αχαρτογράφητες κοιλάδες και στην σκοτεινή ερημιά αυτού του παράξενου μαγικού νέου κόσμου του William Morris, αυτό το σκιώδες τρίο στοιχειώνει τα βήματα του, καθώς εμφανίζεται και εξαφανίζεται συνεχώς μέσα στην ιστορία.
Και τελικά τους ακολουθεί σε ένα εντελώς απόκοσμο σιωπηλό δάσος πέρα από την Άκρη του Κόσμου, όπου η Mistress κατοικεί ως Θεά σε ένα στοιχειωμένο μαρμάρινο παλάτι που αποκαλείται Ο Χρυσός Οίκος. . . . .
Η περιπέτεια, η απελευθέρωση και η απόδραση πίσω στον γνωστό κόσμο, (διήγηση με γλώσσα πανέμορφα ποιητική και νοσταλγικά αρχαϊκή), είναι μία αξιομνημόνευτη αριστουργηματική αρχή ενός τεράστιου ντόμινο, που ξεκίνησε και επηρέασε αυτό το λογοτεχνικό είδος φαντασίας, από τότε μέχρι σήμερα…




Το μαγικό αυτό βιβλίο εκδόθηκε για πρώτη φορά στις 11 Μαΐου τού 1895. Στον αιώνα που ακολούθησε, πολλοί άλλοι μεγάλοι συγγραφείς ακολούθησαν τα μονοπάτια του William Morris.

O καταπληκτικός Lord Dunsany, (που ήταν νεαρός 18 ετών όταν ο Morris έφυγε από τον κόσμο μας), ήταν ο δεύτερος συγγραφέας που εξερεύνησε τις δυνατότητες που γεννιούνται στις ιστορίες φανταστικών κόσμων, στα εξαίσια διηγήματα του και στις Fantasy νουβέλες του, όπως το έργο The King of Elfland’s Daughter, (που είναι σχεδόν μία σπουδή πάνω στο έργο του William Morris).
Ο E. R. Eddison ήταν γοητευμένος αναγνώστης του William Morris, και εξελίχθηκε στον εξαίσιο συγγραφέα του Strybiorn the Strong και του φημισμένου The Worm Ouroboros.
Το ίδιο ισχύει για το αριστουργηματικό Phantastes και το Lilith και το υπέροχο The Princess and the Goblin, του George MacDonald…
Από αυτούς τους μεγάλους Storytellers, προέκυψε σχεδόν ο κάθε ένας σημαντικός συγγραφέας περιπετειώδους φαντασίας που μπορείτε να σκεφτείτε…

Ο H. P. Lovecraft και ο Clark Ashton Smith (αλλά και ο Robert E. Howard), έμαθαν τόσα πολλά από τον Lord Dunsany. O Fritz Leiber επηρεάστηκε από αυτούς, δημιουργώντας τελικά το Fantasy υπο-είδος Sword and Sorcery. O Fletcher Pratt, σε έργα του όπως το The Blue Star και το The Well of the Unicorn, μιμήθηκε τον William Morris και τον E. R. Eddison.
Στην Αμερική, ο εξαιρετικός πρωτοπόρος James Branch Cabell εξερεύνησε πολύ γοητευτικές δυνατότητες των επινοημένων γεωγραφιών, σε εξαίσια, λεπτεπίλεπτα, συχνά ειρωνικά Romances, όπως το The Silver Stallion, και το εξώκοσμο The High Place, κ.ά.… (Διδάσκοντας έτσι σχεδόν τα πάντα στον Fritz Leiber).
Και, βέβαια, η Τριλογία του The Lord of the Rings του καθηγητή J. R. R. Tolkien, εμφανέστατα προέρχεται από την Morris-Dunsany-Eddison παράδοση.
Ο C. S. Lewis γράφει: «Όλη μου η κλίση ήταν προς πράγματα χλωμά, μακρινά, αιθέρια, μαγικά: ο υδατογραφικός κόσμος του William Morris, οι σκιές στις φυλλωσιές του Malory. Αλλά, ο μεγάλος συγγραφέας για μένα ήταν ο Morris. Τον συνάντησα πρώτα σε αναφορές σε βιβλία για την Σκανδιναβική Μυθολογία, οι οποίες είχαν καταπληκτικές προεκτάσεις. Και μετά άρχισα να διαβάζω όσα περισσότερα γραπτά του Morris μπορούσα να βρω…»

Και έτσι συνεχίστηκε η σκυταλοδρομία, και δημιουργήθηκε η μεγάλη λογοτεχνική παράδοση του Fantasy.
Με τις διαπλεκόμενες επιρροές να μεγαλώνουν, από τον έναν συγγραφέα στον άλλον, όλο και πιο περίτεχνα καθώς κάθε νέα γενιά συγγραφέων εμφανιζόταν, τρεφόμενοι από το νέκταρ των θαυμαστών άθλων των λογοτεχνικών τους προγόνων.
Είναι πολύ αποκαλυπτικό και πολύ διδακτικό το γεγονός ότι όλα μπορούν να ξεκινήσουν από έναν άνθρωπο, μία τόσο μεγάλη σειρά εξαιρετικών δημιουργιών μέσα στα χρόνια…

Εμείς που αγαπούμε την Φανταστική Λογοτεχνία και την εξερευνούμε αφοσιωμένα σε όλα τα είδη της, με ευγνωμοσύνη (για τις μαγικές λογοτεχνικές βραδιές μας του παρελθόντος), έχουμε μία ξεχωριστή θέση στην καρδιά μας για τον William Morris, τον Μεγάλο Παλαιό Πατριάρχη της Φαντασίας, τον άνθρωπο που επινόησε το Fantasy…

Παντελής Γιαννουλάκης
Χάγη, Σεπτέμβριος 2026

* * * * * * * * * * * * * * * * * *



NEO ΒΙΒΛΙΟ
Παντελής Γιαννουλάκης
Ήρθε το νέο ιδιαίτερο Τρίτο Μέρος του έργου
Ο ΜΥΣΤΙΚΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ
ΒΙΒΛΙΟ ΙΙΙ

Αποκτήστε το από Εδώ >>

https://www.strange-egnarts.com/product/the-secret-war-3/